Cóż tam, panie, w Konstytucji?

Cóż tam, panie, w Konstytucji?

W dniach 4–8 czerwca 2018 r. po raz piąty odbył się Tydzień Konstytucyjny – edukacyjny program cykliczny organizowany przez Stowarzyszenie im. prof. Zbigniewa Hołdy, działające m.in. na rzecz rozwoju edukacji prawniczej i współdziałania różnych zawodów prawniczych. Od pierwszej edycji Tygodnia Konstytucyjnego adwokaci stanowią najliczniejszą grupę angażującą się w projekt. W tej edycji w centrum uwagi uczestników znalazła się instytucja wyborów
i samorządności.

Uczniowie mieli okazje porozmawiać z prawnikami o tym, że jednym z najważniejszych elementów państwa demokratycznego są wybory i referenda. Poprzez wybory obywatele pośrednio sprawują władzę w państwie, wybierając swoich przedstawicieli m.in. do parlamentu czy samorządu, którzy w ich imieniu sprawują władzę.

Projekt objęty został honorowym patronatem rzecznika Praw Obywatelskich dra Adama Bodnara, który sam przeprowadził także lekcję o Konstytucji w Radzyniu Podlaskim. Nadzór merytoryczny nad Tygodniem Konstytucyjnym sprawował prof. Marcin Matczak.

Ponad pół tysiąca prawników i prawniczek – adwokatów, radców prawnych, sędziów, pracowników organizacji pozarządowych, pracowników naukowych oraz przedstawicieli i przedstawicielek innych zawodów prawniczych – w ramach akcji przeprowadziło warsztaty konstytucyjne, w których udział wzięło przeszło 40 000 uczniów i uczennic z całej Polski. Wielu prelegentów i prelegentek dojeżdżało na lekcje z oddalonych nawet o ponad 120 km miejscowości tak, by umożliwić spotkanie z Konstytucją młodzieży w każdej ze zgłoszonych do Tygodnia Konstytucyjnego placówek.

Tydzień Konstytucyjny powstał z poczucia odpowiedzialności za stan wiedzy prawnej i obywatelskiej Polaków. Zaniedbywany przez lata obowiązek prawników i prawniczek wykorzystywania ich wiedzy i umiejętności na rzecz stworzenia świadomego społeczeństwa obywatelskiego, którego uczestnicy podejmować mogą niezależne, poinformowane decyzje obywatelskie – pomimo upływu czasu – nie uległ dezaktualizacji. Przeciwnie, rozwój mediów społecznościowych oraz innych narzędzi komunikowania się, umożliwiających uczestnikom życia społecznego nie tylko szerszy dostęp do informacji, ale także – niestety – dający możliwość manipulacji i sterowania reakcjami grupy (widocznych m.in. podczas wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych w roku 2016) sprawia, że pilną stała się potrzeba uzupełnienia braków w edukacji prawnej, pozwalającej na stworzenie intelektualnego systemu odpornościowego na tego typu działania.

Prawnicy i prawniczki biorący udział w Tygodniu Konstytucyjnym głęboko wierzą, że przywilej otrzymania – najczęściej za środki publiczne – wykształcenia prawniczego, a także solidarność społeczna zobowiązuje ich do wykorzystania zdobytej w ten sposób wiedzy i umiejętności na rzecz dobra wspólnego. Chcą więc budować świadome społeczeństwo obywatelskie, w którym każdy obywatel i obywatelka zdolni będą dokonać niezależnej analizy działań i deklaracji osób odpowiedzialnych za kształtowanie polityki państwa oraz polskiej rzeczywistości prawnej, a w konsekwencji także społecznej.

Celem programu jest przede wszystkim szerzenie wiedzy o ustawie zasadniczej oraz propagowanie wartości, na których opiera się Konstytucja – państwa prawa, trójpodziału władzy, równości i sprawiedliwości społecznej. Tydzień Konstytucyjny, co oczywiste, umożliwia jednak rozwój nie tylko słuchaczom i słuchaczkom uczestniczącym w warsztatach prowadzonych przez prawników i prawniczki, ale także osobom prowadzącym spotkania organizowane w ramach programu. Lekcje te pozwalają prawnikom na głębsze zrozumienie potrzeb społecznych w zakresie edukacji prawnej i wyborów dokonywanych przez młodych ludzi w zakresie życia społecznego oraz politycznego. Zyskują tym samym szansę na kreowanie sprawiedliwego, wrażliwego na potrzeby jego uczestników dialogu, stanowiącego warunek zrównoważonego rozwoju społecznego. Ponadto, jest to doskonała okazja, aby kształtować świadomość prawną młodych ludzi, uświadamiając im także, że warto skorzystać z pomocy prawnika w różnych sytuacjach życiowych.

Prelegenci i prelegentki otrzymują scenariusz zajęć, nierzadko zdarza się jednak, że młodzież ma wiele pytań i wątpliwości, co do kwestii prawnych poruszanych na co dzień w mediach, których zrozumienia nie umożliwia im edukacja zapewniana w ramach standardowego programu szkolnego. Większość uczniów i uczennic nigdy przed zajęciami organizowanymi przez Stowarzyszenie im. prof. Zbigniewa Hołdy nie widziała tekstu ustawy zasadniczej. Ich wyobrażenie o Konstytucji sprowadza się z reguły do tego, że jest to dokument napisany bardzo skomplikowanym językiem, trudny i bardzo długi. Po raz pierwszy poznają zatem w sposób bezpośredni tekst, oceniają poziom jego skomplikowania i uświadamiają sobie, że w zakresie oceny rzeczywistości prawno-społecznej często wcale nie muszą polegać na wtórnych przekazach. Kwestie zasadnicze uregulowane są wszak w sposób jasny i zrozumiały. I choć najwybitniejsi naukowcy spierają się niekiedy, co do interpretacji norm zawartych w tym kluczowym akcie prawnym, uświadomienie młodzieży możliwości samodzielnego odniesienia do Konstytucji i ukształtowanie odruchu niezależnej analizy, czy choćby ciekawości, co do treści obowiązujących norm, stanowi wartość, której znaczenia dla społeczeństwa obywatelskiego i demokratycznego państwa prawa nie sposób przecenić.

O autorze artykułu

Sylwia Gregorczyk-Abram
Adwokat. Warszawa.