Nadchodzą zmiany w Kodeksie

Nadchodzą zmiany w Kodeksie

Co przyniesie stronom postępowania zmiana Kodeksu Postępowania Cywilnego?

Jakie problemy sądów ma rozwiązać zmiana ustawy?

Z uzasadnienia projektu wynika, że zmiany mają usprawnić postępowanie w sprawach cywilnych, zreorganizować wstępną fazę postępowania poprzez wprowadzenie posiedzenia przygotowawczego oraz dokonać zmian w systemie wnoszenia środków odwoławczych i systemu kosztów opłat sądowych.

To oznacza, że projekt ustawy stanowi odpowiedź na stawiane już od dawna przez praktyków i teoretyków prawa postulaty – walki z przewlekłością postępowań, opóźnianiem rozpraw, złą organizacją pracy i niewłaściwym traktowaniem obywateli, ale również niewielkim znaczeniem procedur polubownych czy ograniczonym wykorzystaniem nowych technologii przez sądy. Procedura cywilna wymaga więc rewolucji na miarę XXI wieku.

Co czeka strony postępowania w sprawach cywilnych, jeśli wejdzie w życie projekt ustawy?

Jeśli projekt ustawy wejdzie w życie, to strony postępowania będą musiały się liczyć przede wszystkim z większym formalizmem postępowania. Zmiany przykładowo dotyczyć będą:

1. Organizacji postępowania w sprawach cywilnych

  • Wprowadzenie posiedzenia przygotowawczego i planu rozprawy
    We wstępnej fazie postępowania sąd będzie zwoływał posiedzenie przygotowawcze, które za zadanie będzie miało zorganizowanie dalszego postępowania w danej sprawie. Podczas posiedzenia przygotowawczego, sąd sporządzał będzie, w formie załącznika do protokołu, plan rozprawy. Plan ten podpisany przez strony i zatwierdzony przez sąd zastępować będzie zawiadomienia stron o terminie posiedzeń i innych czynności objętych planem.
  • Doręczenie pism sądowych przez Portal Informacyjny
    Istotną zmianą z punktu widzenia profesjonalnych pełnomocników będzie to, że zapoznanie się z pismem sądowym przez Portal Informacyjny będzie równoznaczny z jego doręczeniem, a system będzie generował potwierdzenie odbioru. Projekt zawiera też zmianę, która umożliwi profesjonalnym pełnomocnikom doręczanie sobie odpisów pism w formie elektronicznej.
  • Doręczenie pism pozwanemu przez komornika
    W razie nieodebrania pozwu lub innego pisma procesowego przez pozwanego, pomimo podwójnego zawiadomienia, sąd zawiadomi o tym powoda i prześle mu odpis pisma dla pozwanego oraz zobowiąże powoda do doręczenia pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika.
  • Zastrzeżenie do protokołu strony postępowania
    Strona postępowania będzie mogła zwrócić uwagę sądowi na uchybienie przepisom postępowania poprzez wniesienie o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Przy czym zastrzeżenie będzie można zgłosić najpóźniej na kolejnym posiedzeniu, a w razie jego niezgłoszenia strona nie będzie mogła już powoływać się na to uchybienie sądu.

Ponadto, projekt przewiduje m.in.:

  • możliwość złożenia zeznań przez świadka na piśmie,
  • w toku sprawy udzielanie przez sąd wskazówek, co do prawdopodobnego wyniku sprawy,
  • ograniczenia możliwości dokonania potrącenia z wierzytelności przeciwnika, jeśli wynika ona z tej samej czynności prawnej (np. z umowy, której dotyczy proces),
  • zażalenia rozpoznawane przez inny skład tego samego sądu, które do tej pory rozpoznawał sąd wyższej instancji,
  • rozpoznanie sprawy po uchyleniu wyroku przez sąd w tym samym składzie,
  • zawiadomienie pozostałych stron przez pełnomocnika o jego ustanowieniu z urzędu.

2. Nowe/stare odrębne postępowanie w sprawach gospodarczych

Projekt zmian ustawy wraca do rozwiązań, które już w przeszłości funkcjonowały i jest to przede wszystkim powrót do odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych. Zgodnie z projektem ustawy, sądy gospodarcze będą rozpoznawać sprawy gospodarcze oraz inne wskazane w ustawie sprawy z zakresu prawa gospodarczego. Sprawą gospodarczą będzie więc sprawa ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami oraz z innych stosunków wskazanych w ustawie.

Nowym rozwiązaniem będzie możliwość zawarcia przez strony postępowania umowy dowodowej, w ramach której będą mogły się umówić o wyłączenie pewnego rodzaju dowodów (w szczególności z zeznań świadków lub z opinii biegłych). Taką umowę będzie można zawrzeć na piśmie pod rygorem nieważności albo ustnie przed sądem. Dodatkowo, niedopuszczalny będzie pozew wzajemny w tym odrębnym
postępowaniu.

3. Nowe opłaty sądowe

Wcześniejszy projekt ustawy przewidywał podwyższenie najniższej opłaty stałej z 30 zł do 100 zł, ale projektodawca odszedł od tego pomysłu. Wśród zmian pozostały jednak przykładowo następujące nowe opłaty:

  • od wniosku o wezwanie na rozprawę świadka, biegłego lub strony, opłata stała wynosić będzie 100 zł od jednej osoby, a w przypadku konieczności zarządzenia przymusowego sprowadzenia świadka lub biegłego, opłata stała wynosić będzie 200 zł,
  • od wniosku o doręczenie orzeczenia albo zarządzenia z uzasadnieniem zgłoszonego w terminie tygodnia od ogłoszenia, albo doręczenia tego orzeczenia albo zarządzenia, opłata stała wynosić będzie 100 zł.

Skutki zmian

Wydaje się, że słusznie projekt ustawy zmierza do reorganizacji fazy wstępnej postępowania, gdyż oczywistym jest, że aby usprawnić każde działanie, należy je w pierwszej kolejności dobrze zaplanować. Lepsze „zarządzanie” postępowaniem w sprawach cywilnych, poprzez zwoływane posiedzenie przygotowawcze i plan rozprawy, daje takie szanse. Trzeba jednak rozważnie planować te zmiany ze względu na bardzo trudną „sztukę” pogodzenia postulatów sprawnego i szybkiego postępowania z postulatem wydania sprawiedliwego wyroku. Ponadto, strona postępowania będzie musiała mieć na uwadze szereg rygorów w fazie wstępnej postępowania, w tym ten dotyczący umorzenia postępowania w razie nieusprawiedliwionej nieobecności powoda, a to stawiać będzie pod znakiem zapytania spełnienie gwarancji równości stron postępowania.

Wśród zmian ustawodawca ciągle nieśmiało zmierza do unowocześnienie postępowania w sprawach cywilnych i wykorzystania nowych technologii przez sądy. Kontrowersyjne rozwiązania, to te wprowadzające zastrzeżenie do protokołu na uchybienie przez stronę postępowania, co de facto zmuszać będzie stronę do szczegółowej znajomości przepisów oraz zmiana dotycząca zażalenia do innego składu tego samego sądu, co może rodzić obawy o bezstronność orzekających sędziów.

Z kolei powrót odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych, które zostało uchylone w 2012 r., może okazać się szczególnie niekorzystne dla małych i średnich przedsiębiorstw, a to przede wszystkim ze względu na jego formalizm. Niezbyt jasno uzasadnione są zmiany generujące nowe koszty postępowania związane z doręczenia pism przez komornika czy obowiązkiem nałożonym na profesjonalnych pełnomocników o zawiadamianiu pozostałych stron o ustanowieniu z urzędu.

Aby przeciwdziałać przewlekłości postępowań i opóźnieniom rozpraw, projekt przewiduje zaskakujące zmiany, polegające na podwyższeniu opłat sądowych i wprowadzaniu nowych (np. od wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem). Takie działania rodzą obawy o ograniczenie obywatelom dostępu do sądu.

Czy cele projektu mogą zostać osiągnięte?

Celem projektu ustawy ma być uproszczenie, unowocześnienie i ujednolicenie postępowania, ale wątpliwym jest, czy ten cel rzeczywiście zostanie osiągnięty.

Pomimo tego, że zmiany są oczekiwane, to niestety poprzez jedynie zwiększenie formalizmu i poszerzenie władzy sędziego w fazie wstępnej postępowania oraz wzrost opłat sądowych i powrót do rozwiązań odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych obowiązującego już w przeszłości, trudno mówić o potrzebnej procedurze cywilnej głębokiej reformie.

Stan na dzień: 6 września 2018 r.

O autorze artykułu

Judyta Kasperkiewicz
Judyta Kasperkiewicz
Adwokat. Rzeszów/Krosno.