Legal beauty. Kiedy zgoda pacjenta na zabieg medycyny estetycznej jest prawnie skuteczna?

Legal beauty. Kiedy zgoda pacjenta na zabieg medycyny estetycznej jest prawnie skuteczna?

Zabiegi medycyny estetycznej mogą być wykonywane w celu czysto kosmetycznym, upiększającym, jak też mogą realizować jednocześnie cel leczniczy. Obecnie jesteśmy już w stanie bez większych trudności rozróżnić, czy konkretny zabieg ma charakter leczniczy, czy też nie. W każdym przypadku zgoda pacjenta na zabieg jest niezbędnym warunkiem jego wykonania. Brak zgody zawsze stanowi zawinione naruszenie dóbr osobistych i rodzi odpowiedzialność z art. 23 i 24 oraz 448 kodeksu cywilnego, nawet w przypadku, gdy zabieg został wykonany prawidłowo.

Co zatem powinien uczynić lekarz, aby mieć pewność, że zabieg, który przeprowadza, jest legalny? Czy wystarczy, że pacjent podpisze oświadczenie o wyrażeniu zgody na zabieg?
Zarówno doktryna prawnicza, jak i bogate orzecznictwo sądowe w tym zakresie skłaniają do wniosku, że tak nie jest. Poprzestanie na uzyskaniu formalnej zgody pacjenta, bez poinformowania go o ryzyku i skutkach zabiegu powoduje, że jest to zgoda „nieobjaśniona” i jako taka jest wadliwa, wskutek czego lekarz działa bez zgody i naraża się na odpowiedzialność cywilną za szkodę wyrządzoną pacjentowi – nawet, gdy postępuje zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej.

Pacjent musi być szczegółowo poinformowany o proponowanej mu metodzie leczenia, ryzyku zabiegu i jego następstwach. Zakres obowiązku informacji nie zależy od tego, ile, zdaniem lekarza, pacjent powinien wiedzieć, lecz od tego, co rozsądna osoba, będąca w sytuacji pacjenta, obiektywnie potrzebuje usłyszeć od lekarza, aby podjąć „poinformowaną” i inteligentną decyzję o poddaniu się konkretnej procedurze medycznej.

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz ma obowiązek udzielać pacjentowi lub jego ustawowemu przedstawicielowi przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Informacja ta powinna obejmować m.in. proponowane i możliwe metody lecznicze i dające się przewidzieć następstwa ich stosowania lub zaniechania. Zakres udzielanych pacjentowi informacji musi być uzależniony od rodzaju wykonywanego zabiegu, przy czym zakres ten najdalej sięga w przypadku zabiegów, za którymi nie przemawiają bezwzględne wskazania, a są przeprowadzane głównie dla celów estetycznych. Wymaganie zgody pacjenta na podjęcie zabiegu, głównie dla celów estetycznych, jest zachowane tylko wtedy, gdy został on uprzednio dostatecznie poinformowany także o szczególnych – czyli wszelkich mniej lub bardziej możliwych do przewidzenia skutkach zabiegu. Oznacza to, że jeżeli istnieje nawet cień podejrzenia negatywnych skutków zabiegu, to pacjent powinien być o tym jednoznacznie poinformowany. Brak poinformowania pacjenta o takich okolicznościach, traktowany jest jako niedołożenie należytej staranności. Pacjent musi wiedzieć, z jakimi negatywnymi skutkami zabiegu powinien się liczyć, jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia, a informacja winna być przekazana w sposób przystępny dla pacjenta, po czym lekarz powinien uzyskać potwierdzenie, że pacjent rozumie ryzyko zabiegu. O ile bowiem w wypadku wykonywania zabiegu ratującego życie obowiązek udzielenia pacjentowi informacji nie wymaga wskazania wszystkich możliwych skutków jego wykonania (i w takich wypadkach może ograniczać się do wskazania możliwych niekorzystnych skutków i powikłań, będących zwykłym, typowym następstwem danego zabiegu), o tyle w wypadku zabiegów czysto estetycznych zakres tego obowiązku jest znacznie szerszy. Dlatego mówi się o poszerzonym obowiązku informacyjnym przy wykonywaniu zabiegów tego typu.

O autorze artykułu

Gabriela Morawska-Stanecka
Gabriela Morawska-Stanecka
Adwokat. Katowice.